Kun je in 2026 de torens van de Frauenkirche beklimmen?

Ja, de zuidtoren (Südturm) is open voor bezoekers met een lift naar het observatiedek op 99 meter. Entree bedraagt € 7,50 voor volwassenen en € 3,50 voor kinderen. Openingstijden zijn doorgaans dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.00 uur. De noordtoren is in 2026 vanwege lopende restauratiewerkzaamheden gesloten voor bezoekers. Het uitzicht vanaf de zuidtoren over de daken van München en richting de Alpen is uitstekend.

Frauenkirche München: torens, Duivelsvoetafdruk & openingstijden 2026

Münchens kathedraal met twee torens: architectuur, legende en een uitzicht over de stad

Vanaf vrijwel elk verhoogd punt in München zijn de twee groene koperen koepels van de Frauenkirche het referentiepunt. Ze verschijnen achter je als je van Marienplatz wegloopt. Ze omlijsten het uitzicht naar het westen vanuit de Englischer Garten. Ze staan op elke München-foto die is genomen vanaf de heuvels ten zuiden van de stad. De torens van de kathedraal bepalen al meer dan 550 jaar het silhouet van München.

De Frauenkirche — formeel de Kathedraal van Onze Lieve Vrouwe (Dom zu Unserer Lieben Frau) — is de zetel van de aartsbisschop van München en Freising en de moederkerk van het aartsbisdom München. Het is tegelijkertijd een functioneel religieus gebouw en een van de meest bezochte architectonische monumenten in Beieren. Beide dimensies begrijpen maakt een bezoek bevredigender.

Het gebouw: bouwgeschiedenis

De huidige Frauenkirche werd relatief snel gebouwd naar de maatstaven van middeleeuwse kathedraalconstructie: van 1468 tot 1488, slechts 20 jaar. De architect was Jörg von Halsbach (ook bekend als Jörg Ganghofer), die ook het Altes Rathaus op Marienplatz ontwierp. De opdrachtgever was Hertog Sigismund van Beieren.

De locatie was niet leeg — er stond eerder een kleinere Romaanse kerk, en de bouw van de Gotische vervanging begon terwijl de oude kerk nog in gebruik was. In 1488 was de hoofdstructuur voltooid, hoewel de kenmerkende koepeltorens pas in 1525 werden toegevoegd.

De koepelkappen van de torens — de kenmerkende Renaissance-koepels die het verder Gotische bouwwerk bekronen — werden ontworpen door Lukas Rottaler in 1525, ter vervanging van de beoogde Gotische torenspitsen die nooit werden voltooid vanwege financieringstekorten. De combinatie van het baksteen Gotische lichaam en de Renaissance-koepels is naar strikte stilistische normen architectonisch eigenaardig, maar precies deze combinatie maakt het silhouet van de Frauenkirche zo herkenbaar.

Het gebouw overleefde de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog met aanzienlijke schade: daken vernield, ramen verbrijzeld, het orgel verloren. Het exterieur werd gerestaureerd in de jaren vijftig en het interieur in de daaropvolgende decennia. Wat je vandaag ziet is een combinatie van origineel 15e-eeuws metselwerk, restauratiewerk uit het midden van de 20e eeuw en hedendaags onderhoud.

Het exterieur en de benadering van het gebouw

De Frauenkirche staat op de Frauenplatz, een klein plein dat aansluit op de Kaufingerstrasse ten westen van Marienplatz. De zuidgevel — de hoofdingansgevel — geeft de volledige indruk van de twee torens die 99 meter hoog rijzen.

Het rode baksteenoppervlak is kenmerkend voor de regio — gebakken lokale klei in plaats van het gehouwen steen dat wordt gebruikt in Franse of Engelse Gotische kathedralen. Het oppervlak is relatief eenvoudig, zeker vergeleken met meer sierlijke Gotische gevels. Het gebeeldhouwde portaal boven de zuidelijke ingang (met scènes uit het leven van de Maagd Maria) is het belangrijkste beeldhouwprogramma; het dateert uit de late 15e eeuw en is gedeeltelijk gerestaureerd.

Op een heldere ochtend voor de menigten arriveren, is de Frauenplatz een van de betere plekken in München om de kathedraal te fotograferen zonder mensen in beeld. Avondlicht op de torens vanuit het oosten is ook mooi.

Het interieur: een laat-Gotische hallenkerk

Het interieur van de Frauenkirche is een hallenkerk (Hallenkirche) — een plattegrond waarbij de beuk en de zijbeuken ongeveer even hoog zijn, waardoor een breed, relatief egalitair binnenruimte ontstaat in plaats van het hoge, omhoogstrevende middenschip van de Franse Gotiek. De afmetingen zijn substantieel: 109 meter lang, 40 meter breed, met een hoogte van circa 37 meter aan het middenschipplafond.

Tweeëntwintig slanke achthoekige zuilen verdelen de ruimte in drie beuken. De zuilen zijn zo verhoudingsgewijs dat wanneer je bij de ingang staat, hun plaatsing de zichtlijnen naar de ramen in het omlooppad aan het oostelijke uiteinde blokkeert — de architectonische truc waarop de legende van de Duivelsvoetafdruk is gebaseerd.

Wat te zoeken in het interieur:

De Bessererkapelle en het koorstainedglas: De koorvleugels aan de oostzijde bevatten het belangrijkste overgebleven middeleeuwse glas-in-lood van München. De serie dateert voornamelijk uit de late 15e en vroege 16e eeuw en stelt figuren van profeten, apostelen en scènes uit het leven van Maria voor. Veel werd beschadigd in de Tweede Wereldoorlog en is gerestaureerd; sommige originele panelen zijn bewaard gebleven. Neem de tijd hiervoor — ze zijn werkelijk uitzonderlijk.

Het graf van Lodewijk IV (Heilige Roomse Keizer): Lodewijk IV (ook Lodewijk de Beier genoemd) was Heilige Roomse Keizer van 1328 tot 1347 en de Wittelsbachse heerser die München als een belangrijk centrum van zijn hof vestigde. Zijn grafmonument is een zwart marmeren sarcofaag met een vergulde baldakijn, gelegen in het koorgebied. Het graf zelf werd geplaatst in de 17e eeuw; de originele begraafplaats was een eerdere kerk op deze locatie.

Het orgel: Het huidige orgel werd geplaatst in 1994 en herbouwd in 2010. Het heeft 91 registers en wordt beschouwd als een van de beste instrumenten in Beieren. De Frauenkirche geeft regelmatig orgelconcerten — raadpleeg het programma op de kathedraalwebsite als je geïnteresseerd bent.

De aartsbisschopszetel en de koorbanken: De koorbanken zijn laat-Gotisch houtsnijwerk, gedeeltelijk origineel en gedeeltelijk 20e-eeuws werk. De baldakijnzetel van de aartsbisschop is Barok, geplaatst in de 18e eeuw.

Monument voor veldmaarschalk Johann Tserclaes, Graaf van Tilly: Tilly voerde het commando over de Katholieke Ligastrijdkrachten in de Dertigjarige Oorlog en was nauw verbonden met het Wittelsbachse hof. Zijn monument in de noordbeuk is een belangrijk stuk Barok funerair beeldhouwwerk.

De Duivelsvoetafdruk (Teufelstritt)

Nabij de hoofdingang, ingelegd in de vloer, bevindt zich een donkere indruk ruwweg in de vorm van een grote voetafdruk. Dit is de Teufelstritt — de Duivelsvoetafdruk.

De legende is een gelokaliseerde versie van een wijdverbreid Europees volksverhaal waarbij de Duivel wordt verleid de bouw van een kerk te financieren. In de Münchense versie stemde architect Jörg von Halsbach ermee in de kathedraal zonder ramen te bouwen als prijs voor de financiële steun van de Duivel. Toen de kathedraal klaar was, arriveerde de Duivel om hem te inspecteren en ging bij de ingang staan — op de positie van de steenmarkering — en keek door het middenschip. Vanuit dit specifieke uitkijkpunt zijn de achthoekige zuilen zo gepositioneerd dat ze de zichtlijnen naar elk raam blokkeren. De Duivel, die alleen zuilen en geen ramen zag, geloofde dat hij was bedrogen van een kerk vol daglicht. Toen hij naar voren liep, werden de ramen zichtbaar om de zuilen heen. In zijn woede over het bedrog stampte hij met zijn voet — en liet de voetafdruk achter.

In de praktijk is het architectonische effect echt: de zuilen zijn zo verhoudingsgewijs en gepositioneerd dat de ramen in het omlooppad rondom het koor vanuit de ingangspositie onzichtbaar zijn. Dit is een echte laat-Gotische ruimtelijke manipulatie, geen mythe. Of het verhaal over de betrokkenheid van de Duivel historisch of volledig verzonnen is, de architectonische techniek werkt.

De voetafdruk zelf is een indruk in een stenen plaat, mogelijk ontstaan door herhaald voetenverkeer op een goed versleten plek in plaats van door een bewuste constructie. Geen contemporain documentair bewijs dateert de oorsprong ervan in de 15e eeuw. Rondleiding door het oude stadscentrum van München — inclusief de Frauenkirche

De zuidtoren: observatiedek en uitzichten

De zuidtoren (Südturm) heeft een lift die bezoekers naar de observatiegalerij op ongeveer 99 meter brengt. Dit is het beste verhoogde uitzicht over het Altstadt en een van de betere stadsuitzichten in München.

Details 2026:

Entree: € 7,50 voor volwassenen, € 3,50 voor kinderen (6-17 jaar), kinderen onder 6 jaar gratis
Openingstijden: dinsdag tot en met zondag, 10.00 tot 17.00 uur (bevestig bij aankomst want seizoensvariatie is van toepassing)
Toegang: de torenlifttoegang bevindt zich links van het hoofdzuidportaal op de Frauenplatz

Vanuit de toren omvat het uitzicht het daklandschap van het Altstadt, de toren van het Neues Rathaus, het Residenz-complex naar het noordoosten, de Englischer Garten naar het noorden en op heldere herfst- en winterdagen de Alpen naar het zuiden. Het Alpine uitzicht is het meest betrouwbaar van oktober tot april — zomerse nevel vermindert het regelmatig. De Münchense hoogtebeperking betekent dat er geen hoge gebouwen op de voorgrond zijn om het uitzicht te onderbreken.

De noordtoren: Vanaf 2026 is de noordtoren (Nordturm) gesloten voor bezoekers vanwege lopende restauratiewerkzaamheden. Raadpleeg de actuele status bij de kathedraal of op de officiële website.

De Frauenkirche vergelijken met de Peterskirche-toren

Marienplatz heeft een tweede optie voor verhoogde stadsuitzichten: de Peterskirche (St.-Pieterskerk), waarvan de toren vaak Alter Peter (Oude Peter) wordt genoemd en direct ten zuiden van Marienplatz staat. De Peterskirche-toren (entree: € 5 voor volwassenen, € 3 voor kinderen; geen lift — 302 treden) biedt een uitzicht dat iets lager is dan de Frauenkirche, maar met de twee torens van de Frauenkirche in beeld — dit is aantoonbaar de klassieke München-foto. Als je prioriteit fotograferen is, geeft de Peterskirche het betere iconische beeld. Als je prioriteit het hoogste en breedste uitzicht is, is de Frauenkirche-toren (met zijn lift) praktischer.

Beide zijn de moeite waard als je een volle dag in het Altstadt hebt. Historische rondleiding door het oude München

Je bezoek plannen

Beste tijd om te bezoeken: De kathedraal is het rustigst in de vroege ochtend (7.00-9.00 uur) op weekdagen. Toeristengroepen arriveren doorgaans vanaf circa 10.00 uur. De toren is minder druk in het eerste uur na opening (10.00 uur). Voor fotografie van het interieur is ochtendlicht vanuit de oostelijke ramen op het koor mooi.

Hoeveel tijd te reserveren: Interieurbezoek: 30-45 minuten. Toren: voeg 30 minuten toe (wachten op lift + tijd op het dek). Gecombineerd bezoek inclusief tijd voor de koorvleugelsramen en de middeleeuwse graven: 1,5 uur.

Religieuze diensten: De Frauenkirche is een functionerende kathedraal. Zondagsmissen, weekdagmissen en speciale liturgische evenementen vinden het hele jaar door plaats. Tijdens diensten kunnen toeristische bezoeken worden beperkt of kunnen bezoekers worden gevraagd stil te zijn. Raadpleeg het rooster op de kathedraalwebsite.

Toegankelijkheid: Het hoofdinterieur is per rolstoel toegankelijk via de zuidelijke ingang. De torenslift is toegankelijk.

In de buurt: De Frauenkirche ligt 5 minuten ten westen van Marienplatz. De Michaelskirche (Jezuïetenkerk, een van de mooiste Barokke kerkinterieurs in Duitsland) ligt 5 minuten verder westwaarts op de Neuhauser Strasse. De Asamkirche ligt 10 minuten naar het zuiden — een privé-Barokke kapel van extreme decoratieve intensiteit en een van de meest buitengewone kleine gebouwen van München.

Wat is uniek aan de Frauenkirche vergeleken met andere Münchense kerken

München heeft meerdere kerken die het bezoeken waard zijn. De Frauenkirche is historisch en architectonisch de belangrijkste — de kathedraal en het dominante monument. Maar wat betreft rijkdom van het interieur en Barokke decoratie is de Asamkirche (Sendlinger Strasse, 1733-46) intensiever; de Michaelskirche (Neuhauser Strasse, 1597) heeft een prachtig Renaissance-gewelf; en de Theatinerkirche (Theatinerstrasse, 1663-75, gele gevel zichtbaar vanaf Odeonsplatz) toont de Italiaanse Barok op zijn meest uitbundige.

Een volledig München-kerkenroute kan een halve dag in het Altstadt in beslag nemen; de München Altstadt-gids geeft de logische wandelvolgorde ertussen aan. Geleide rondleiding door het oude München in het Engels

Zelfgeleide route vanuit de Frauenkirche

Na de Frauenkirche zijn de logische richtingen:

Oost naar Marienplatz (5 minuten): Glockenspiel en de toren van het Neues Rathaus
Zuid naar de Viktualienmarkt (8 minuten): markt en biergarten
West naar Karlsplatz/Stachus (10 minuten): middeleeuwse stadspoort, tramknooppunt, toegang tot Maxvorstadt en de Pinakotheken
Zuidoost naar de Asamkirche (10 minuten): het meest bijzondere Barokke gebouw van München

Voor bezoekers die vanuit de Frauenkirche willen doorgaan naar de Englischer Garten, loopt de directe route naar het noordoosten via Theatinerstrasse en Brienner Strasse of door de Hofgarten — circa 25 minuten lopen.

Veelgestelde vragen over de Frauenkirche

Waarom zijn de koepels van de Frauenkirche groen?

De groene kleur is geoxideerd koper — dezelfde patina die je aantreft op het Vrijheidsbeeld en andere grote koperen constructies. De koepels waren oorspronkelijk van koper en werden in de loop der decennia groen door oxidatie. Deze groene vergroening is een natuurlijk proces dat ook als beschermende laag fungeert; het wordt bewust in stand gehouden in plaats van verwijderd.

Wanneer werd de Frauenkirche gebouwd?

De hoofdstructuur van de Frauenkirche werd gebouwd tussen 1468 en 1488 — slechts 20 jaar, snel voor een kathedraal van deze omvang. De kenmerkende koepelkappen op de torens werden in 1525 toegevoegd door Lukas Rottaler, ter vervanging van geplande Gotische torenspitsen die nooit werden voltooid.

Kun je een dienst bijwonen in de Frauenkirche?

Ja. De Frauenkirche houdt regelmatig katholieke missen (dagelijks) en staat open voor alle bezoekers die willen deelnemen. De Plechtige Zondagsmis (Pontifikalamt) om 10.00 uur is de voornaamste wekelijkse dienst. Bezoekers die voor toeristische doeleinden aanwezig zijn, wordt verwacht respectvol te zijn tijdens diensten.

Is de Frauenkirche het hoogste gebouw van München?

De Frauenkirchetorens van 99 meter behoren tot de hoogste structuren in de historische kern van München. De Olympiaturm (televisietoren) in het Olympiapark van 291 meter is de hoogste structuur van de stad. De Münchense bouwkundige hoogteregels voor de historische kern beperken nieuwe bouw tot 100 meter, bekrachtigd door volksreferendum.

Wat gebeurde er met de Frauenkirche in de Tweede Wereldoorlog?

De Frauenkirche werd zwaar beschadigd door geallieerde bombardementen in 1944-45. De dakstructuur en ramen werden vernield; de torens bleven structureel intact. De restauratie van het exterieur was grotendeels voltooid in de jaren vijftig; de restauratie van het interieur ging door tot in de jaren negentig. Sommige originele middeleeuwse glasscherven zijn bewaard gebleven en in gerestaureerde ramen verwerkt.

Is er een toegangsprijs voor de Frauenkirche?

Het kathedraalinterieur is gratis toegankelijk, met een donatiebox bij de ingang. Het observatiedek van de zuidtoren vereist een kaartje: € 7,50 voor volwassenen, € 3,50 voor kinderen (6-17 jaar), kinderen onder 6 jaar gratis.

Waarvoor is de Frauenkirche in München beroemd?

De Frauenkirche is voornamelijk beroemd vanwege zijn twee torens met kenmerkende Renaissance-koepels, die het meest herkenbare skyline-element van München vormen; vanwege de legende van de Duivelsvoetafdruk (Teufelstritt) bij de ingang; en vanwege de rol die de torenhoogte van 99 meter speelde bij het vormgeven van de Münchense bouwkundige hoogtebeperking, waardoor de relatief vlakke, op menselijke maat afgestemde stedelijke vorm van de stad bewaard is gebleven.