Jaki jest najlepszy obiekt muzyki klasycznej w Monachium?

Bayerische Staatsoper (Bawarska Opera Państwowa) w Nationaltheater przy Max-Joseph-Platz to jeden z pięciu najlepszych domów operowych na świecie pod każdym względem, realizujący około 70 produkcji na sezon. Filharmonia Monachijska, mająca teraz siedzibę w Isarphilharmonie (HP8) w Werksviertel, występuje pod kierownictwem dyrygenta Lahava Shaniego. Centrum kultury Gasteig jest w trakcie gruntownej renowacji do 2028 roku.

Opera i muzyka klasyczna w Monachium: Staatsoper, Filharmonia i więcej

Miasto, które traktowało operę poważnie zanim większość miast ją miała

Twierdzenie Monachium do muzycznej powagi to nie marketingowa konstrukcja. Bayerische Staatsoper została założona w 1653 roku — dwa wieki przed premierami Wagnera w Bayreuth, cztery dekady przed założeniem Opéra Comique w Paryżu. Monachijska orkiestra dworska poprzedza je o kolejne stulecie. Kiedy Richard Wagner potrzebował mecenasa gotowego finansować produkcje na niepraktyczną skalę, wybrał Monachium i króla Ludwika II, nie Berlin, Wiedeń ani Drezno.

Ta historia ma znaczenie dla dzisiejszego turysty. To, z czym się spotykasz w Nationaltheater, to nie centrum sztuk performatywnych przekształcone w markę przyciągającą turystów. To instytucja z nieprzerwaną operacyjną ciągłością przez 370 lat, jeden z pięciu najlepszych domów operowych na świecie według każdego miary krytycznej, i miejsce, gdzie bilet wieczorny reprezentuje autentyczne spotkanie kulturalne, a nie spektakl.

Miasto ma też drugą ważną tradycję: muzykę orkiestrową. Filharmonia Monachijska i Bawarska Orkiestra Symfoniczna Radia to dwa z wielkich europejskich zespołów o różnych tożsamościach. Zrozumienie obu nurtów — operowego i symfonicznego — znacznie otwiera monachijską scenę klasyczną.

Nationaltheater: architektura i historia

Nationaltheater zajmuje północną stronę Max-Joseph-Platz, formalnego placu na wschodnim końcu królewskiej osi Monachium. Budynek ma neoklasyczny wygląd z dużym portykiem kolumn korynckich przed kolumnadowym skrzydłem okalającym krawędź placu. To, co wygląda jak budynek z lat 1820., jest w rzeczywistości niemal całkowicie powojenną rekonstrukcją.

Oryginalny Nationaltheater zaprojektowany przez Karla von Fischera został otwarty w 1818 roku. Spłonął w 1823 roku i był odbudowany przez Leo von Klenze. Drugi budynek stał do 3 października 1943 roku, kiedy brytyjskie bombardowanie zniszczyło większość go. Ruiny stały przez dwie dekady, podczas gdy toczono debatę o odbudowie czy stworzeniu czegoś nowego. Decyzja z 1958 roku o wiernej rekonstrukcji oryginału była wówczas kontrowersyjna, ale dziś jest uważana za słuszną — efektem jest jeden z najlepszych powojennych projektów rekonstrukcyjnych w Niemczech.

Obecny budynek ponownie otworzył się w 1963 roku. Jego scena jest jedną z największych na świecie pod względem głębokości i przestrzeni boków, umożliwiając jednoczesne przygotowanie wielu produkcji w różnych konfiguracjach scenicznych. Widownia mieści około 2100 osób.

Bawarska Opera Państwowa: program i tożsamość

Bayerische Staatsoper prezentuje około 70 produkcji operowych i baletowych na sezon, od września do lipca, z Festiwalem Operowym w lipcu jako kulminacyjnym wydarzeniem. Program obejmuje pełne operowe kanon ze szczególną siłą w repertuarze niemieckim — Mozart, Wagner, Strauss — odzwierciedlając historyczny charakter instytucji.

Richard Wagner i Monachium mają złożony, ale definiujący związek. Ludwik II sfinansował premierę Tristana i Izoldy w Monachium w 1865 roku, z Hansem von Bülow jako dyrygentem i obsadą zebraną za ogromne koszty. Śpiewacy nürnberga (Die Meistersinger von Nürnberg) nastąpili w 1868 roku. Związek Wagnera z Ludwikiem i jego romans z żoną von Bülowa, Cosimą, uczynił Monachium jednocześnie jego najważniejszym miastem-mecenasem i miejscem osobistego skandalu.

Richard Strauss urodził się w Monachium w 1864 roku. Jego ojciec Franz Strauss był głównym waltornistą Orkiestry Dworskiej. Richard służył jako główny dyrygent Bawarskiej Opery Państwowej (ówcześnie Monachijskiej Opery Dworskiej) od 1886 do 1898 roku, wracając w starszej roli znacznie później w karierze. Bayerische Staatsoper utrzymuje szczególnie silny związek z repertuarem Straussa — Ariadna na Naxos, Elektra, Kawaler różany i Capriccio pojawiają się regularnie.

Obecny dyrektor muzyczny Kirill Petrenko, który pełnił funkcję od 2013 do 2021 roku i zbudował globalnie uznaną reputację przed przejściem do Filharmonii Berlińskiej, przekształcił profil firmy. Jego następca Simon Rattle służył od 2023 roku, kontynuując artystyczny impet domu po pandemii.

Monachijski Festiwal Operowy

Münchner Opernfestspiele odbywa się co roku w lipcu przez około cztery tygodnie. Program zazwyczaj obejmuje nowe produkcje, wznowienia najlepszych prac sezonu i specjalne koncerty. Popyt na bilety znacznie przekracza podaż dla czołowych wieczorów — wznowienie produkcji Straussa lub Wagnera prowadzone przez ważnego dyrygenta może wyprzedać się w ciągu minut od wejścia do sprzedaży w marcu.

Praktyczne realia:

Bilety wchodzą do sprzedaży na staatsoper.de w marcu na lipcowy festiwal
Bilety stojące (Stehplätze) są dostępne codziennie od 10:00 przy kasie na ten wieczorny spektakl — około 10 euro, ograniczona liczba miejsc
Dress code jest formalnie elegancki, ale nierestrykcyjny: ciemne garnitury i sukienki na wieczorne spektakle, bardziej swobodny na poranki
Przerwa jest wystarczająco długa, by zjeść w restauracji budynku lub w pobliżu Max-Joseph-Platz
Napisy są po niemiecku i angielsku dla nieniemieckich oper

Jeśli nie możesz zdobyć biletów na produkcję na głównej scenie, rozważ koncerty w Teatrze Cuvilliés (rokokowa klejnot w Rezydencji, używany podczas festiwalu) lub w Prinzregententheater w dzielnicy Bogenhausen. Wycieczka piesza po starym mieście Monachium — obejmuje zewnętrzną elewację Nationaltheater i Max-Joseph-Platz

Filharmonia Monachijska

Filharmonia Monachijska została założona w 1893 roku pod nazwą Kaim-Orchester, na cześć jej założyciela Franza Kaima. Hans von Bülow, który był wcześniej centralną postacią wagnerowskiej dekady Monachium w latach 60. XIX wieku, był związany z orkiestrą w jej wczesnych latach. Historia XX-wieczna zespołu obejmuje złożony okres pod reżimem nazistowskim — orkiestra grała na oficjalnych uroczystościach państwowych — oraz długi powojenny proces odbudowy.

Tożsamość Filharmonii była definiowana najbardziej wyraziście przez Sergiu Celibidachego, który pełnił funkcję głównego dyrygenta od 1979 roku do swojej śmierci w 1996 roku. Celibidache był rumuńskim dyrygentem z niemal mistycznym podejściem do tempa: jego wykonania były słynnie wolniejsze niż interpretacje każdego innego dyrygenta tych samych dzieł. Odmawiał zgody na wydawanie nagrań za swojego życia, wierząc, że muzyczne znaczenie istnieje tylko w wykonaniu na żywo. Pośmiertne wydania jego nagrań z Filharmonią Monachijską dały mu globalną reputację, która była w dużej mierze niewidoczna za jego życia.

Lahav Shani, izraelski dyrygent, który został głównym dyrygentem w 2023 roku, reprezentuje znaczącą generacyjną zmianę. Jego programy równoważą podstawowy repertuar austrowęgiersko-niemiecki z dziełami XX-wiecznymi i nieco współczesnym programowaniem.

Isarphilharmonie: tymczasowy dom z trwałą akustyką

Centrum kultury Gasteig nad rzeką Izarą było głównym obiektem koncertowym i wydarzeń Monachium od jego otwarcia w 1985 roku, aż zostało zamknięte na gruntowną renowację w 2021 roku. Renowacja ma się zakończyć około 2028 roku.

W międzyczasie w dzielnicy Werksviertel (w pobliżu Ostbahnhof) zbudowano tymczasową strukturę mieszczącą Isarphilharmonię — oznaczoną też HP8, od Halle E w budynku Gasteig HP8. Ironia sytuacji polega na tym, że Isarphilharmonia otrzymała lepsze recenzje akustyczne niż oryginalna sala Gasteig. Krytycy i muzycy konsekwentnie chwalą jej jakość dźwięku i w Monachium trwa pewna publiczna debata o tym, czy Filharmonia Monachijska powinna w ogóle wracać do odnowionego Gasteig.

Dotarcie do obiektu jest praktyczne: Ostbahnhof jest na liniach S-Bahn 1, 2, 4, 6, 7 i 8. Spacer ze stacji zajmuje około 10 minut. Werksviertel to przekształcony teren przemysłowy, który stał się centrum kulturalnym i gastronomicznym, z kilkoma dobrymi restauracjami i barami otwartymi przed i po koncertach.

Bawarska Orkiestra Symfoniczna Radia

Monachium jest wyjątkowe, mając dwie orkiestry światowej klasy. Bawarska Orkiestra Symfoniczna Radia (Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, BRSO) to technicznie domowy zespół Bawarskiego Radia (BR), ale realizuje pełny publiczny sezon koncertowy, tradycyjnie w Herkulessaal w Rezydencji i Gasteig (teraz w alternatywnych miejscach podczas renowacji).

BRSO jest powszechnie uważana za jedną z pięciu najlepszych orkiestr Europy. Jej główni dyrygenci to między innymi Eugen Jochum, Rafael Kubelik (który odbudował orkiestrę po wojennych zakłóceniach), Colin Davis, Mariss Jansons (który służył od 2003 do 2019 roku i znacznie podniósł międzynarodowy profil zespołu) oraz Simon Rattle od 2023 roku.

BRSO programuje nieco inaczej niż Filharmonia Monachijska — więcej współczesnych zamówień, nieco więcej międzynarodowych gości dyrygentów i silniejsza tradycja nagraniowa. Wiele jej koncertów jest transmitowanych na żywo i dostępnych w streamingu przez BR Klassik.

Inne obiekty i instytucje muzyki klasycznej

Prinzregententheater w Bogenhausen został zbudowany w 1901 roku jako wagnerowski teatr festiwalowy z inscenizacją w stylu Bayreuth. Jest używany do przedstawień operowych i koncertów przez cały sezon i jest też siedzibą Bawarskiego Konserwatorium Muzyki Państwowej (Musikhochschule) dla niektórych wydarzeń.

Herkulessaal w Rezydencji: wielka sala bankietowa Rezydencji Monachijskiej z ozdobnym malowanym sufitem pełni funkcję jednego z pierwszorzędnych sal kameralnych i orkiestrowych w Monachium. Akustyka jest klimatyczna, jeśli nie technicznie doskonała. Kilka letnich serii koncertowych korzysta z tej sali.

Hochschule für Musik und Theater München: monachijskie konserwatorium prezentuje rocznie setki bezpłatnych lub tanich koncertów, od studenckich zespołów po recitale wykładowców z muzykami o międzynarodowej renomie. Główny budynek mieści się przy Arcisstrasse w Maxvorstadt.

Muzyka kameralna w kościołach: Kilka zabytkowych kościołów w Monachium organizuje regularne koncerty klasyczne. Michaelskirche na Neuhauser Strasse i Frauenkirche na Frauenplatz mają aktywne programy muzyczne. Przewodnik po frauenkirche zawiera szczegóły dotyczące regularnej muzyki liturgicznej w katedrze. Wycieczka z przewodnikiem po starym mieście Monachium po angielsku

Strategia biletowa: co naprawdę działa

Praktyczna rzeczywistość zdobywania dobrych miejsc w Bayerische Staatsoper:

Rezerwuj wcześnie na nowe produkcje i ważnych dyrygentów. Bilety wchodzą do sprzedaży na staatsoper.de około czterech miesięcy przed spektaklem. Ustaw przypomnienie w kalendarzu. Nowe produkcje i dyrygenci jak Petrenko (teraz w Berlinie) wyprzedają się w minuty.

Bilety stojące (Stehplätze) są sprzedawane od 10:00 w dniu spektaklu przy kasie na Max-Joseph-Platz. Dostępnych jest około 200 biletów po około 10 euro każdy. Doświadczenie jest dokładnie takie, jak opisane: stoisz z tyłu parteru lub na galerii. W przypadku opery stanie przez trzygodzinne Wagnerowskie przedstawienie jest naprawdę wymagające. W przypadku krótszych programów to bardzo dobra opcja.

Zwroty biletów w ostatniej chwili są udostępniane około dwie godziny przed podniesieniem kurtyny i mogą obejmować miejsca premium zwrócone przez posiadaczy abonamentów, którzy nie mogą uczestniczyć. Sprzedają się szybko.

Bilety dzienne (Tageskasse): niektóre produkcje udostępniają ograniczoną liczbę biletów w dniu spektaklu przy kasie. Niezawodne dla popularnych pokazów, ale warto sprawdzić.

Abonamenty: jeśli przebywasz w Monachium przez dłuższy czas, pakiety abonamentowe (Abonnements) Staatsoper oferują gwarantowane miejsca w obniżonych cenach i priorytetowy dostęp do trudnych produkcji.

Dla Filharmonii Monachijskiej w Isarphilharmonie sytuacja biletowa jest ogólnie mniej gorączkowa. Bilety są dostępne na mphil.de z większą elastycznością, z wyjątkiem koncertów z wybitnie gośćmi dyrygentami lub solistami o renomie międzynarodowej.

Monachium w cieniu Wagnera

Wagnerowska dekada Monachium z lat 60. XIX wieku zasługuje na własny kontekst. Ludwik II, 18-letni gdy wstąpił na tron w 1864 roku, był zachwycony operami Wagnera zanim się spotkali. Wezwał Wagnera do Monachium w ciągu tygodni od zostania królem, zapewnił mu roczną pensję, willę i plany dla teatru festiwalowego.

Monachijski okres Wagnera przyniósł prawykonania Tristana i Izoldy (1865), Śpiewaków nürnberskich (1868), Złota Renu (1869) i Walkirii (1870). Hans von Bülow dyrygował Tristanem i Śpiewakami, nawet gdy jego żona Cosima prowadziła romans z Wagnerem. Wagner był ostatecznie poproszony o opuszczenie Monachium w 1865 roku, bo jego wpływ na króla i ekstrawagancki styl życia wywoływały skandal dworski. Później ustanowił Bayreuth jako swoją stałą bazę festiwalową.

Spuścizną jest to, że Monachium ma pewne prawo do bycia pierwszym i najważniejszym miastem-mecenasem Wagnera. Nationaltheater ma głębsze zaangażowanie w produkcję Wagnera niż jakikolwiek dom z wyjątkiem Bayreuth. Wycieczka piesza przez historyczną dzielnicę Monachium i Viktualienmarkt

Często zadawane pytania o operę i muzykę klasyczną w Monachium

Czy Bawarska Opera Państwowa jest lepsza niż Wiedeńska Staatsoper?

To naprawdę dyskusyjna kwestia wśród specjalistów od opery. Wiedeń ma dłuższą ciągłość operacyjną i realizuje więcej produkcji na sezon, ale Monachium jest ogólnie uważane za mające bardziej konsekwentną jakość muzyczną w obecnym okresie. Porównanie często sprowadza się do konkretnych produkcji, dyrygentów i obsad, a nie do uogólnionej odpowiedzi.

Co powinienem ubrać na operę w Monachium?

Na wieczorne spektakle standardem jest elegancki strój wieczorowy — garnitury dla mężczyzn, sukienki lub odpowiednik dla kobiet. Nie ma egzekwowania i na każdym spektaklu widzisz odwiedzających w dżinsach, ale ogólna atmosfera jest formalna. Na poranki i w Isarphilharmonie dress code jest znacznie bardziej swobodny.

Czy istnieją wycieczki po operze lub wycieczki po budynku Nationaltheater?

Nationaltheater oferuje okazjonalne wycieczki za kulisy i dni otwarte, zazwyczaj podczas sezonu martwego i podczas specjalnych dni (Tag der offenen Tür). Są one wymienione na stronie Staatsoper i mogą obejmować dostęp do sceny i warsztatów niedostępny podczas normalnych operacji.

Jak Opernfestspiele porównuje się z Salzsburgiem lub Bayreuth?

Monachijski Festiwal Operowy jest uważany za najbardziej prestiżowy festiwal operowy łączący Wagnera, Straussa i pełny standardowy repertuar w dużym mieście — ani Bayreuth, ani Salzburg tego nie robią. Bayreuth to wyłącznie Wagner; Salzburg miesza operę z koncertami orkiestrowymi w mniejszym mieście. Festiwal Monachium korzysta z posiadania pełnego aparatu teatru państwowego — scenografii, warsztatów kostiumów, chóru, orkiestry — w stolicy świata. Ceny biletów są ogólnie podobne.

Czy mogę odwiedzić Teatr Cuvilliés?

Teatr Cuvilliés wewnątrz kompleksu Rezydencji Monachijskiej jest otwarty dla odwiedzających w ciągu dnia, gdy nie jest używany do spektakli (sprawdź stronę Rezydencji). Jest też używany na wydarzenia Opernfestspiele — sprawdzenie programu festiwalu czasami ujawnia wykonania koncertowe w teatrze. Mieści około 400 osób, a jego pozłacane rokokowe wnętrze jest zachwycające.

Gdzie jest Gasteig i czy mogę odwiedzić renowację?

Historyczny budynek Gasteig znajduje się przy Rosenheimer Strasse, z widokiem na rzekę Izarę na południe od centrum. Podczas renowacji jest ogólnie niedostępny. Gasteig HP8 (Isarphilharmonie) działa z oddzielnego budynku w Werksviertel przy Atelierstrasse, w pobliżu Ostbahnhof. Aktualizacje renowacji są publikowane na gasteig.de z prognozowanym ponownym otwarciem około 2028 roku.

Jakie inne festiwale muzyki klasycznej odbywają się w Monachium?

Klavierfestival München (festiwal fortepianowy) odbywa się wiosną. Brucknerfest (poświęcony symfoniom Antona Brucknera) to okazjonalne wydarzenie. BRSO prezentuje letnie serie Serenade w Rezydencji i innych miejscach. W Adwencie wiele kościołów i sal organizuje koncerty chóralne i orkiestrowe. Pełny sezonowy kalendarz jest utrzymywany na muenchen.de.